fbpx

6 November 2019

Twintig MOET-weet feite oor Afrikaans

Afrikaans is ‘n familie van dialekte. Die Afrikaanse spreektaal lyk anders as Standaardafrikaans (wat ons ken as die Afrikaanse skryftaal). Afrikaanse flaaitaal, Kaapse Afrikaans en Noordwestelike Afrikaans lyk byvoorbeeld heel anders. Soos ons Afrikaans se voetspoor volg moet ons sover moontlik rekening hou met die tekens van al sy verskillende dialekte/variante.

Dit gaan dus nie net om die spore van hedendaagse Standaardafrikaans nie. Dis interessant om te weet dat die verskillende vorme van die Afrikaanse omgangstaal baie ouer is as Standaardafrikaans. Afrikaans was tot na die helfte van die negentiende eeu net ‘n spreektaal. Toe eers is daar begin om Afrikaans op verskillende plekke, op verskillende maniere, en met verskillende oogmerke in gedagte, te skryf.

Reis saam met ons op die spoor van Afrikaans – vanaf sy ontstaan onder uitdagende omstandighede tot vandag – die taal van miljoene mense waaroor opvattings steeds groei en verskuif. Kyk hier na die Afrikaans.com-oorsprongtydlyn.

Kitsfeite

  1. Die wortel van “Afrikaans” (die Afrikaanse taal) is “Afrikaan”, wat “inheemse bewoner van Afrika” beteken. Dié benaming van die Afrikaanse taal verwys na die taal se ontwikkeling op die Afrika-kontinent as ’n taal uit eie reg.
  2. Die Kaapse Khoi-Khoin  het sedert 1595, toe Nederlandse skepe aan die Kaap begin aandoen, ’n nuwe kontaktaal begin praat.  Afrikaans het dus ontstaan omdat hulle mekaar beter probeer verstaan het sodat hulle ruilhandel beter kon vlot. Die Afrikaanse taalgeskiedenis begin dus na regte eerder in 1595 as in 1652.

  3. Arnoldus Pannevis, ’n taalkundige en onderwyser by ’n privaat skool vir Hollandssprekende kinders in die 1800’s word as die vader van Afrikaans beskou en die eerste persoon wat die taal Afrikaans genoem het. Afrikaans is amptelik 94 jaar oud wat hom een van die jongste tale ter wêreld maak, tog is dit ook die taal wat die vinnigste gegroei en ontwikkel het.

  4. Afrikaans is die enigste Wes-Germaanse taal wat buite Europa ontwikkel het. Daarom word dit ’n Afro-Germaanse taal genoem wat in Afrika gepraat word.

  5. Afrikaans is ook ’n Suider-Afrikaanse Kreoolse taal wat in Botswana, Namibië en Zimbabwe gepraat word. Die kreoolse taal het in die 17de eeu ontwikkel in die Nederlandse kolonie, die Kaap de Goeie Hoop, onder die invloed van Nederlands, Khoi-Khoi en die gesproke taal van die slawe (Maleis). Voorbeelde:
  • piesang (Maleise invloed)
  • baadjie (Maleise invloed)
  • gogga (Khoi-Khoi-invloed)
  • baie dankie (Nederlands hartelijk dank en Maleis banyak)
  1. Die Kaapse Moslemgemeenskap het ’n baie belangrike rol gespeel om die vroeë Afrikaans op te teken. Die eerste gepubliseerde Afrikaanse teks was die religieuse book Gablomatiem (1856). Dit was in Kaaps-Hollands in Arabiese skrif  en nie in Romeinse skrif  geskryf nie.
  2. Afrikaans is die enigste Germaanse taal wat in Arabiese skrif getranskribeer is.
  3. Afrikaans het baie variëteite, bv Kaaps, Oranjerivierafrikaans en Standaardafrikaans. Hierdie variëteite is self heterogeen; Standaardafrikaans sluit bv in: Gariepafrikaans, Griekwa-Afrikaans, Nama-Afrikaans en die Afrikaans van die karretjiemense.
  4. Moderne formele en informele Afrikaans vertoon baie invloede van Khoi-Afrikaans wat grammatika betref (dus nie slegs woordeskat nie), soos sinstrukture (Hy wat Gert is en nie … nie), woordstrukture (aanjably staanstaanmaakloop slaap) asook uitspraak (gjelt naas geld).
  5. Tradisionele wit Afrikanervolksliedere soos “Siembamba” en “Suikerbossie” se wortels is Kaaps-Maleis.
  6. Afrikaans het duskant 7 miljoen sprekers wat dit die derde grootste taal in Suid-Afrika maak naas Zoeloe (11,5 miljoen) en Xhosa (8,1 miljoen). Engels word deur 4,8 miljoen Suid-Afrikaners as moedertaal gebruik, dus 9,6% van die bevolking. In Suid-Afrika is minder as die helfte van Afrikaanssprekendes wit (40%). (Sensus: 2011)
  7. Afrikaans is die meerderheidstaal in twee provinsies (Wes- en Noord-Kaap) en die tweede sterkste taal in drie ander provinsies (Vrystaat, Noordwes en Oos-Kaap).
  8. Van die meer as 7 000 tale in die wêreld staan Afrikaans (ten opsigte van aantal sprekers) in die 140ste plek.
  9. Afrikaans is die enigste taal ter wêreld wat met monumente vereer word.
  10. Net vyf tale het in die twintigste eeu tot die hoogste vlak ontwikkel: Hebreeus, Katalaans, Indonesies, Hindi en Afrikaans.
  11. Afrikaans het meer as 450 vakwoordeboeke.
  12. Afrikaans word as vak by Belgiese, Nederlandse, Poolse, Russiese en Amerikaanse universiteite aangebied.
  13. Microsoft, Google, Facebook en Nokia bied Afrikaans as een van hul keuse-tale.
  14. Afrikaans is die enigste Suid-Afrikaanse taal wat ook Internasionaal verstaan word. In die res van die wêreld is daar meer as 24 miljoen mense wat Afrikaans verstaan, wat Nederland, België en Suriname insluit.
  15. Die eerste Afrikaanse hip-hoplied wat opgeneem is, is “Dallah Flet” deur Prophets of Da Cityin 1990. Afrikaanse hip-hop was dus reeds lewenskragtig ’n paar dekades voor Jack Parow, HemelBesem en Die Antwoord. Our World (1990) (waarop “Dallah Flet” verskyn) is Suid-Afrika se eerste hip-hopalbum.

Bronne:

064 652 6873

JOU Afrikaans tel oral en altyd. Vertel ons met die hutsmerk #jouafrikaanstel waar, wanneer of waarom jou Afrikaans tel. Met ons nuutste veldtog bevestig ons dat jy nooit jou taal hoef prys te gee nie, dat Afrikaans oor globale grense strek en dat ons die verskeidenheid in Afrikaans vier. Kyk hier na die veldtog-video’s en neem deel. Onthou om jou naam, van en van watter geweste jy is, by te voeg.