Taalregtedeklarasie – eis jou taalregte met vertroue op

“Dis tyd dat ons ideologie en wanpersepsies uit die weg ruim en meer met mekaar moet praat oor praktiese wyses hoe ons te werk kan gaan om die beste uitkomste (wat betref taalregte) te verseker. Ons moet ook seker maak dat ons grondwetlike regte in terme van onder andere onderwys en tale, nagekom word”. – Japie Gouws tydens ’n onderhoud met LitNET oor taalregte.

So ’n geleentheid is geskep tydens die afgelope ATKV-taalregtesimposium  wat op 14 Junie in Johannesburg plaasgevind het.  ‘n Konsepdeklarasie vir taalregte wat billike en gelyke taalregte vir alle Suid-Afrikaners wil verseker, is opgestel.

Die doel van die dokument is om alle Suid-Afrikaners in te lig om met vertroue hul taalregte op te neem, op te eis en burgers aan te moedig om mekaar se taalregte te respekteer ten einde ’n verdraagsame en taalrespekterende gemeenskap daar te stel.

Die saamstel van die deklarasie is die basisdokument wat in die parlement voorgelê sal word in ’n poging om  die Suid-Afrikaanse demokratiese waardes  te verdiep en te komplementeer, aldus regter Albie Sachs wat tydens die geleentheid as hoofspreker opgetree het. Hy is ’n bekende voorstander van menseregte en word beskou as ’n taalaktivis ten gunste van meertaligheid, moedertaalonderrig en die bevordering van inheemse tale.

‘n Voorafgaande gesprek het onder meer die vraag beantwoord oor of en hoe die Nasionale Regering by die handhawing en vestiging van taalregte betrek moet word en wat die doel met so ’n handves is. Inheemse taalgroepe, die ATKV, die Afrikaanse Taalraad en ander belanghebbendes het die gesprek bygewoon.

Die doel van die konsepdeklarasie is dat dit deur die Nasionale Regering kragtens Artikel 234 van die Grondwet, as handves van taalregte, aanvaar sal word.

Lees die talewet hier.

Die groep was dit eens dat daar klem op die voorsiening van eenheid binne diversiteit geplaas moet word.

“Eenheid verwys na menswaardigheid en kultuur. Diversiteit skep ruimte vir individualiteit en groepe. Die twee leef nie in vyandskap met mekaar nie.” –  Albie Sachs

Suid-Afrikaners se verantwoordelikheid om taalregte te beskerm en dit te sien as sentraal tot ons Grondwet is des te meer belangrik omdat dit in Suid-Afrika ook oor minderheidsregte gaan. Die beskerming van minderheidstale is volgens Sachs net so belangrik  soos vroueregte en kinderregte waarvoor ons as samelewing moet intree. “Afrikaans en Engels was die primêre tale.  Ons moet verseker dat alle tale gelyk hanteer word. Een taal kan nie voorgetrek word nie. Ons bevorder minderheidstale om gelykheid te verseker.”

Taal is nie ’n wapen nie, maar ’n wyse van uitdrukking

Sachs gebruik die reg op vryheid van geloof as ’n voorbeeld.  “Dit is ‘n goeie riglyn om te volg. Die krag lê in die feit dat dit ‘n universele aanslag het. Dit trek nie een voor nie, maar stel almal gelyk.

“Engels kan dien as ‘n taal waarin gekommunikeer moet word. Engels moet egter gesien word as ‘n taal en nie die suurstof wat ons inasem nie.”

Hy het beklemtoon dat Suid-Afrika ’n unieke taalsituasie het en dat die voorstelle wat in die deklarasie opgeneem word oplossings binne die Suid-Afrikaanse konteks bied. Ander lande se oplossings kan nie plaaslik net so toegepas word nie en die resep vir sukses is wedersydse begrip en respek.

Die drie belangrikste temas:

  • Die bou van ’n verenigde Suid-Afrikaanse nasie wat ten spyte van ons diversiteit ’n eenheid is.
  • Diversiteit moet nie net geduld word nie, maar erken en gevier word.
  • Ongelykheid wat afwentel tot op skoolvlak moet hanteer word. Die krag van moedertaalonderrig kan nie oorskat word nie. Die gehalte van onderwys en die kundigheid van leerders en studente kan net verbeter indien ons moedertaalonderrig uitgebou word.

Die konsepdeklarasie is deur Cerneels Lourens opgestel. Stuur kommentaar na: taalregte@atkv.org.za of kontak Karien Brits (ATKV) by 011 919 9136 of stuur ʼn e-pos na karienb@atkv.org.za met enige navrae.

Luister hier na Albie Sachs se bydrae tot die gesprek.

Lees ook …

‘Mobiliseer – eis taalregte op’ – Netwerk24-artikel

Prof. Steve Cornelius oor die taalstryd in howe – ‘n Netwerk24-artikel.

Neem deel aan ons peiling …

Is jy voldoende ingelig oor jou taalregte?
Stem