fbpx

Leer ken jou moedertaal ‘met’ …

Mag “met” tog weer uit die dood opstaan en lank en gelukkig saam met ons lewe.
– Sophia Kapp, VivA Afrikaans

Sophia Kapp van VivA Afrikaans blog in April 2018 oor die voorsetsel “met”, nadat ’n gebruiker van die webtuiste gevra het dat daar tog asseblief iets oor die skynbare oorle “met” gesê moet word. Omdat Afrikaans.com ook nog nie gereed is, indien ooit, om die onskuldige voorsetsel te begrawe nie, plaas ons graag kortliks Sophia se antwoord:

Die gebruiker is reg – daar is deesdae ʼn vreemde geneigdheid om “met” weg te laat waar dit ná “saam” moet voorkom, soos in hierdie sinne (onthou, ‘n asterisk voor ‘n taalbousel beteken dit is taalkundig verkeerd):

  • *Ons ry saam my pelle.
  • *Ons braai saam die bure.
  • *Ons eet saam my ma-hulle.

Volgens HAT6 is “saam” ʼn bywoord en kan dit een van die volgende drie betekenisse hê:

  1. bymekaar: Ons sit lekker saam op die bank.
  2. met mekaar; wat aan dieselfde handeling deelneem: Ons werk lekker saam.
  3. opgetel: Wat kos al hierdie goed saam?

Dit lyk vir my dis veral by betekenisonderskeid 2 waar die kleitrappery plaasvind.

So werk “saam” as ʼn mens dit reg wil skryf: Vir betekenisonderskeid 2 kan “saam” op sy eie gebruik word sonder enige verdere entiteit of konsep wat daarna genoem word:

  • Ons staan saam.
  • Ons werk lekker saam.

As ʼn mens vir betekenisonderskeid 2 “saam” wil kwalifiseer deur te sê wie of wat ook aan die handeling deelgeneem het, moet daar ʼn voorsetsel op die “saam” volg. Hierdie voorsetsel is gewoonlik “met”:

  • Ons werk lekker saam met julle.
  • Ons braai saam met die bure.

 Engelse invloed? Toe nie…

Ek is nie seker waar die weglating van die “met” vandaan kom nie. Aanvanklik het ek gedink dis dalk Engelse invloed:

  • We like working with you.
  • *Ons werk lekker saam julle.

Maar die argument hou nie lekker water nie, want “with” beteken “met”, en as dit Engelse invloed was, sou die “saam” weggeval het:

  • *Ons werk lekker met julle.

Dit is dan ook ʼn konstruksie wat ʼn mens nogal dikwels hoor in ʼn Engelssprekende se Afrikaans.

 Skryf soos ons praat

Die verklaring wat dalk eerder sin maak, is dat mense skryf soos wat hulle praat.

  • Ons werk lekker saam met julle.
  • *Ons werk lekker samejulle.
  • *Ons werk lekker saam julle.

 Maar wees versigtig!

Moet nou ook nie kleitrap as jy probeer verduidelik nie. Dit is moontlik om taalbousels ná “saam” te hê wat nie ʼn voorsetsel vereis nie:

  • Ons braai saam vleis.
  • Ons eet saam middagete.
  • Ons oefen saam spiesgooi.
  • Ons skryf saam ʼn liedjie.
  • Ons ry saam Pretoria toe.
  • Ons sing saam tydens kollekte.
  • Ons staan saam gedurende moeilike tye.
  • Ons werk saam midde-in rampe.

Moet dus nie vir kinders leer daar mag nie ʼn naamwoordstuk op “saam” volg, of daar moet altyd ʼn voorsetsel ná “saam” wees nie, dis nie waar nie. Die voorsetsel word vereis as ʼn mens die party spesifiseer wat saam aan die handeling deelneem, soos hier bo verduidelik.

Lees die volledige blog hier

064 652 6873

JOU Afrikaans tel oral en altyd. Vertel ons met die hutsmerk #jouafrikaanstel waar, wanneer of waarom jou Afrikaans tel. Met ons nuutste veldtog bevestig ons dat jy nooit jou taal hoef prys te gee nie, dat Afrikaans oor globale grense strek en dat ons die verskeidenheid in Afrikaans vier. Kyk hier na die veldtog-video’s en neem deel. Onthou om jou naam, van en van watter geweste jy is, by te voeg.