Reeks: Afrikaans is #onmisbaar in die mond van sy mense – Namakwalands

Uit Afrikaans se drie hoofvertakkings – Kaapse Afrikaans, Oosgrensafrikaans en Oranjerivierafrikaans – het verskeie subvariëteite gespruit. Een van die kleurvolste daarvan is Namakwalands, met sy wortels in Oranjerivierafrikaans, skryf Johanna van Eeden.

“Ek is Grietjie van Garies, ouer as my tanne en net so oud soos my hanne.”

Met hierdie woorde het ouma Magrieta Adams van Garies in die harte van Suid-Afrikaners ingekruip. Met haar pienk kappie en onblusbare lus vir die lewe het sy Namakwalands laat lééf.

Magrieta Adams of te wel Ta’ Grietjie van Garies is op 14 April 2014 op 87-jarige ouderdom in die Bergsig-ouetehuis op Springbok oorlede.

Namakwalands het sy ontstaan in die gelyknamige distrik in die Noord-Kaap, waarvan die vernaamste dorpe Springbok, Garies, Port Nolloth, Kamieskroon, Alexanderbaai, Steinkopf, Hondeklipbaai en Leliefontein is.

Die taalkenner Tony Links het op Leliefontein grootgeword. Later jare het hy die verhandeling vir sy proefskrif in die letterkunde geskryf oor die taal van die mense van Kharkams, sowat 30 km noord van Garies.

Links het graag vir DF Malherbe aangehaal, wat gesê het: “Wie op die terrein van ‘n volk se spreekwoordeskat werksaam is, moet by alle waters drink”.

Dis ook simbolies van al die variëteite van Afrikaans, wat saam bydra tot die rykdom van die taal.

Dele van Namakwaland is diamantwêreld, maar die gróót rykdom in die streek is sy blommeprag en die toerismepotensiaal wat dit ontsluit. Kyk jy verder as diamante en blomme en stem jou oor fyn in, ontdek jy in dié streek taaljuwele soos min.

Die inwoners – meestal bruin mense wat afstam van die Nama – is bekend vir hul kenmerkende uitspraak en idiomatiese taalgebruik. Die gebied is yl bevolk en omdat inwoners so op mekaar aangewese is, is daar min verskille in die uitspraak tussen bruin en wit mense.

Oorronding van klanke is algemeen. So word “speel” as “speul” uitgespreek en “sewe” as “seuwe”. Die voorvoegsel “on” word soms selfstandig gebruik – “die weer is on” pleks van “dis onweer”.

Dood word dikwels as ‘n oorganklike werkwoord gebruik, byvoorbeeld “Ek dood as dit my moet oorkom”.

Namakwaland se blomme