Skrywer: Seugnet van Zyl
Foto: Netwerk 24
Voorskoot of voorskooi – dit bly ’n noodsaaklike item in die kombuis.
“’n Voorskoot is ’n móét – selfs nou in die 21ste eeu.” So sê die etiketkoningin, Emsie Schoeman.
“Ek dink voorskooie moet weer mode gemaak word.”
Afrikaans.com het by Emsie gaan aanklop ná ’n skrywe oor die “geskiedenis van voorskote” op Facebook die rondte gedoen het.
Emsie (91) is welbekend as die koningin van etiket, maar sy was ook in haar lewe ’n aktrise, violis, joernalis en skrywer.
Hierdie merkwaardige vrou, is ’n aanhouer en ná ’n onlangse val, is sy gelukkig nou weer op die been.
“Ek loop en stap nou weer en kook nou sop ook. Ek het baie goeie gene en die Here is so goed vir my. Ek is baie dankbaar.”
Sy bly deesdae in ’n drieslaapkamerhuis in die Olivedale-aftreeoord in Johannesburg met ’n pragtige tuin.
Emsie het aan die Universiteit van Pretoria studeer en ’n BA-graad met Duits, sielkunde en Afrikaans-Nederlands verwerf. Ná haar studies het sy by die Taaldiens-buro as vertaler begin werk en in daardie tyd ook modelwerk gedoen. In daardie tyd is sy vir rolprent-oudisies gebel en het in ses flieks in die 1960’s gespeel.
Haar gewilde boeke oor etiket is vandag steeds ’n welkome gas in vele Afrikaanse huishoudings.
Emsie het deur die jare baie mense onthaal en daar is min mense wat haar kan leer oor die kuns van onthaal.
Sy vertel dat sy nie deesdae meer so baie in die kombuis doenig is nie. “Nie soos vroeër jare toe ek pal in die kombuis besig was, baie etes gekook en mense onthaal het nie. My seun sê nou die dag vir my: ‘Ja, mamma, elke Vrydagaand ’n klomp mense’.”
“Ek hou van kook en daarom hou ek van ’n voorskoot. My ma het gereeld vir my ’n klomp fraai voorskooie gebring of gegee. Voorskooie was deel van my lewe.”
Emsie sê dan ernstig: “’n Voorskoot was ’n belangrike item in ’n vrou se lewe.”
’n Voorskoot laat haar fluks en tuis voel in die kombuis.
“Ek lief ’n voorskoot.”
Sy dink vandag se vroue dra nie meer voorskote nie.
“Ek dink hulle moet weer begin voorskooie dra. Dit hou mos ’n mens se klere skoon ook. Dit beskerm jou klere en hou die spatsels olie weg en help as ’n mens met warm goed werk. Elke vrou behoort ’n voorskoot te hê, al is dit nou net ’n halwe voorskootjie. Dit laat haar professioneel lyk,” sê sy met ’n lag in haar stem.
Die geskiedenis van ‘VOORSKOTE’
Ek dink nie ons kinders weet wat ‘n voorskoot is nie. Die hoofgebruik van Ouma se voorskoot was om die rok daaronder te beskerm, want sy het net ‘n paar gehad. Dit was ook omdat dit makliker was om voorskote te was as rokke veral omdat voorskote minder materiaal gebruik het. Maar daarmee saam het dit as ‘n pothouer/vatlap gedien en is dit gebruik om warm panne uit die oond te haal.
Dit was wonderlik om kinders se trane mee af te droog, en is by geleentheid selfs gebruik om vuil ore skoon te maak.
Van die hoenderhok af is die voorskoot gebruik om eiers, kieskeurige kuikens en soms half-uitgebroeide eiers in te dra om dan in die warm oond klaargemaak te word.
Wanneer geselskap opgedaag het, was daardie voorskote ideale wegkruipplekke vir skaam kinders. In koue weer, het Ouma dit om haar arms gedraai.
Daardie groot ou voorskote het menige sweetvoorkop afgevee, gebukkend oor die warm houtstoof.
Spaanders en aansteekhout is in daardie voorskoot die kombuis ingebring.
Uit die tuin het dit allerhande groente gedra. Nadat die ertjies uitgedop is, het dit die skille gedra.
In die herfs is die voorskoot gebruik om appels in te bring wat van die bome afgeval het.
Wanneer onverwagte geselskap die pad opgery het, was dit verbasend hoeveel meubels daardie ou voorskoot binne ‘n kwessie van sekondes kon afstof.
Wanneer aandete gereed was, het Ouma op die stoep uitgestap, haar voorskoot geswaai, en die manne het geweet dis tyd om van die lande af in te kom vir ete.
Dit sal lank duur voordat iemand iets uitdink wat daardie ‘outydse voorskoot’ wat soveel doeleindes gedien het, sal vervang.
Ek weet nie hoeveel kieme op daardie voorskoot was nie, maar ek het nog nooit iets anders as net liefde van ‘n voorskoot af gekry nie.
– Skrywer onbekend
