Sit jou beste beentjie voor – Die ATKV hou ’n idiome-kompetisie in Namibië

Agtien hoërskole in Namibië neem deel aan die ATKV se plaaslike idiome-kompetisie waar leerders uitgedaag word om al 8 000 Afrikaanse idiome onder die knie te kry en boonop die kans sal kry om nuwe idiome te skep.

Leerders neem teen mekaar deel en kry dan die geleentheid om die wenners van ander skole uit te daag.

Die voorsitter van die ATKV in Namibië sê die doel van die kompetisie is om leerders uit te daag om die idiome te leer ken en te gebruik en hierdeur ’n  liefde vir Afrikaans verder uit te bou. “Dit hou ook groot voordeel in wat betref prestasie op skool. Wanneer jy jouself beter kan uitdruk en idiome gebruik in skryfwerk reflekteer dit definitief in jou punte.”

Die kompetisie word weekliks op Woensdae, om 14:15, op NBC se Hartklop FM uitgesaai en luisteraars kan tot middel-Oktober deel in die pret en opwinding terwyl leerders mekaar uitstof. Klik hier as jy wil luister.

Pryse word deur Bank Windhoek geborg wat ‘n wisseltrofee sowel as kontantprysgeld gaan toeken.

Leoni van Rensburg (voorsitter ATKV-Namibië) saam met Suzette January (hoof: borgskappe Bank Windhoek) en Ansa Elli (ATKV). Foto: Namibia Economist

Kyk hier na Kobus Gallloway se humoristiese uitbeelding van idiome.

Daar’s ‘n slang in die gras.

Die kat uit die boom kyk.

Die kar voor die perde span.

Dit reën katte en honde.

Idiome

Idiome is in ʼn taal en sy kultuur ingebed. Wat beteken, dit sê vir ons ʼn klomp goed oor die taalgemeenskap.

Dis opmerklik dat Afrikaans se ouer idiome baie sterk by ʼn trekker- of landboukultuur aansluit. Hier is ’n paar voorbeelde wat definitief in hierdie kompetisie kan opduik:

  • “dit gaan klopdisselboom” = dit gaan goed (verwysend na die ritmiese klop van ʼn disselboom aan ʼn wa as die osse lekker sterk daaraan trek)
    • “van die os op die jas” = van onderwerp verwissel (“jas” is moontlik ʼn verkorting van “vaaljas”, ʼn bynaam vir ʼn donkie)
    • “iemand is ʼn lunsriem” = die persoon is vuil (die lunsriem was die dun riempie in die middel van die wawiel se naaf, wat altyd vol ghries was en gevolglik maklik vuil geword het)
    • “die kar voor die perde span” = iets agterstevoor doen (die perde kan die perdekar net trek, nie stoot nie)
    • “jong osse inspan” = braak (vermoedelik omdat die kranke bulk soos balhorige osse wat vir die eerste keer ingespan word)
    Hierdie soort ou taalskatte kom dikwels in uitmergelende lyste in skoolhandboeke voor, en leerders moet dan saans en naweke tot hulle groot frustrasie aan dié fossiele leer. Dis baie verdienstelik, en ja, die nuwe geslag moet kennis neem van dié taalbousels, want hulle moet in ʼn gemeenskap kan inpas wat die taal darem al ʼn paar dekades lank beheers. Maar om te maak asof ʼn idioom ʼn ding is wat net in ʼn handboek of ʼn woordeboek bestaan, is om die taal ʼn onreg aan te doen.
    Sprekers van enige taal is kreatiewe kreature. Hulle maak taal, knoei taal, knoop taal en skep taal sodat dit in hulle behoeftes kan voorsien. Dis hulle reg en plig, en dis wonderlik as ʼn mens hoor hoe soepel die nuwe idiome in taalgebruikers se alledaagse taal inpas.

Lees ook …

Lees meer oor Afrikaanse idiome hier.

Besoek Afrikaans.com se taalpretblad hier en vind meer uit oor Varsgebek – VivA se inisiatief wat jou aanmoedig om jou onopgetekende woord of sêding in te stuur. Jy kan help verseker dat ons taalskatte nie verlore gaan nie.

Vir taalhulp en -navrae kontak VivA se ‘taaltannie’, Sophia Kapp, by sophia@viva-afrikaans.org

Mieliestronk het bykans 5 000 Afrikaanse idiome aangeteken. Klik hier.

Stuur ‘n whatsapp-stemboodskap wat sê waarom Afrikaans vir jou onmisbaar is na 064-652-6873.

Ons wil weet waarom Afrikaans vir jou belangrik is en watter waarde jou taal tot jou lewe toevoeg. Jy hoef nie ‘n toespraak voor te berei nie … net ‘n sin of twee, jou naam en van watter geweste jy is.

Koester jou hartstaal!