Streekwenner 2: Wakkerstroom (Mpumalanga)

Die hart van die karaktervolle dorp wat maklik toeganklik is vanaf die Amersfoort-pad. (Foto: Country Life).

‘n Kaart van die uitleg van Wakkerstroom deur Lizanie Nysschen wat sy in 2015 geteken het.

Dit is verseker ’n kwaliteit lewe! Die karaktervolle dorp is ’n toerisme-bestemming. (Foto: Country Life)

Twee bloukraanvoëls vat dit rustig.

Wakkerstroom is ‘n voëlkykparadys en die staproetes in die omgewing is baie gewild. Lees meer op die Wakkerstroom toerisme-webtuiste.

Die natuurskoon slaan jou asem weg … natuurlike rotspoele in die omgewing is ‘n groot aantrekking vir vlieghengelaars.

Wakkerstroom is die tweede oudste dorp in Mpumalanga in Suid-Afrika. Dit is in 1859 gevestig en die dorp se naam is ‘n Afrikaanse vertaling van die Zoeloenaam vir die rivier wat naby die dorp verby vloei, die uThaka, (Wakker).

Die dorp is deur Dirk Cornelius Uys (Swart Dirk) gestig wat die gebied opgemeet het op die plaas Gryshoek. Hy het al die erwe uitgelê met ‘n 50-jaart lang riempie wat van ‘n elandbulvel gemaak is wat hy geskiet het tydens sy aankoms in Wakkerstroom. Die dorp en distrik is in November 1859 geproklameer en die eerste erwe in 1864verkoop.

Wakkerstroom het meegeding met Baberton en Secunda.

#Onmisbaar – Ontmoet die Uys-familie en hul beeste

Drakensbergerbeeste is afkomstig van swart, inheemse beeste waarmee die Khoikhoi geboer het toe Jan van Riebeeck in 1652 in Suid-Afrika aan wal gekom het. Die Uys-familie boer al omtrent drie eeue lank met swart, inheemse beeste wat eers Vaderlanders, toe die Uysbees en teen 1947 Drakensbergers genoem is.
Swart Dirk Uys het ook die dorp Wakkerstroom in 1859 gestig. Lees meer hier.

Pikkie Uys en sy broer Johan, van die plaas Gryshoek naby Wakkerstroom in Mpuma-langa is nie net die bewaarders van die oudste en grootste Drakensberger-beesstoetery in Suid-Afrika nie, maar ook van ’n unieke familieverwantskap met swart, inheemse beeste wat oor drie eeue heen terugstrek tot by die vroegste nedersetting aan die Kaap.

Wanneer ’n mens deur Mpumalanga ry, kan jy nie help om getref te word deur die groot klomp Drakensberger-beeste wat tussen moderne snelweë, krag-
sentrales en steenkoolmyne op stoppellande staan en wei nie.

Die genetiese oorsprong van dié diere kan, ongelooflik genoeg, nagespoor word tot by die ruilhandel met die Khoikhoi se swart beeste in die 17de en 18de eeu in wat vandag die Wes-Kaap is, en veral deur een spesifieke familie: Die Uyse.
Gelukkig was daar vir trekboerfamilies, soos die Uyse, wat in die vroeë 18de eeu uit Leiden in Nederland hierheen geïmmigreer het, blykbaar geen tekort aan beeste onder die Khoikhoi in die Kaap nie. Dit sluit ook die swart beeste in wat hulle verkies het.

Kort nadat Jan van Riebeeck in 1652 in die Kaapse Skiereiland aan wal gegaan het, was dit spesifiek swart osse wat glo sy keuse as trekdiere was. Die Uys-familie het in die 18de eeu na die Overberg en toe dieper in die binneland van Afrika getrek..

Die Uys-familie se trek die binneland in in die 18de eeu het aan hulle die geleentheid gebied om beeste te ruil en baie swart beeste te kies van die Khoikhoi-gemeenskappe met wie hul paaie gekruis het.
Teen die tyd wat hulle hul in die Hessequaskloof (genoem na die Hessequa Khoikhoi), tussen die hedendaagse Riviersonderend en Swellendam, gevestig het, het hulle ’n beduidende kudde inheemse swart beeste opgebou.

Dit is ook die osse – beter bekend as Vaderlanders – wat hul krakende waens  al die pad tot by Gryshoek in Mpumalanga getrek het –  die tuiste van die Uysbees, later die Gryshoek-Drakensberger

Net ’n klein entjie van die moddermure van die geskiedkundige Uys-opstal af is ’n gedenkplaat. Dit gedenk die nabootsing van die Uys-trek in 1988 as deel van die 150-jarige viering van dié epiese tog. Op die gedenkplaat word besin oor die volgende hoofstuk in die geskiedenis van die Uys-familie en hul beeste.

Lees ook …

Lees meer oor Wakkerstroom hier.

Die geskiedenis van Wakkerstroom vertel deur oom Chris Smit, een van Wakkerstroom se oudste inwoners. Hy was ’n raadslid vir 27 jaar. Klik hier.