Stemme – ‘n Waarheids-en-versoeningsgesprek vir Afrikaans?

“Die tyd aangebreek het vir ʼn waarheids-en-versoeningsgesprek oor Afrikaans tussen verskillende Afrikaanssprekers.”

– Danie van Wyk, bestuurder van die Suid-Afrikaanse Onderwysontwikkelingstrust

Een onderwerp wat altyd lewendige debatvoering uitlok, is Afrikaans en die voortbestaan daarvan in Suid-Afrika. By vanjaar se KKNK het een van die gesprekke in Die Burger se Praat Saam-reeks gefokus op die onderwerp: Maak jy vyande van of vriende vir Afrikaans? Soos verwag, het ʼn lewendige bespreking gevolg. Hierdie gesprek het op Maandag, 2 April 2018, by die Netwerk 24-Feeskafee plaasgevind. Ivor Price was die gespreksleier en hy het gesels met dr Danny Titus, die ATKV se uitvoerende hoof van korporatiewe aangeleenthede, dr. Theuns Eloff, direkteur van die FW de Klerk-stigting en Danie van Wyk, bestuurder van die Suid-Afrikaanse Onderwysontwikkelingstrust.

Afrikaans, ‘n simbool van witheid …

Een van die punte wat geopper is, en wat beslis nie algemeen bekend is nie, is dat die onderwerp van Julius Malema se Meestersgraadtesis fokus op die rol van Afrikaans in die instandhouding van wit heerskappy. Die feit dat Malema Afrikaans as ʼn simbool van witheid beskou, is deur die bank afgeskiet. Dat die grootste deel van die Afrikaanssprekende gemeenskap in Suid-Afrika nie wit is nie, is tog ʼn bewese feit.

Ivor Price in gesprek met Danie van Wyk

Ivor Price het na afloop van die gesprek gesê dat ʼn mens met ʼn taalgesprek soos hierdie op ʼn fees altyd ʼn bietjie van ʼn risiko neem omdat daar in die afgelope paar jaar soveel gesprekke en debatte oor die bevordering van Afrikaans plaasgevind het. “Mense kan so maklik sê, ‘Ag nee, ons het dit al gehoor. Watter nuwe insigte kan julle bring?’ Tog is ek baie in my noppies, want die drie sprekers het baie uiteenlopende menings gehad, maar mekaar tog goed aangevul.”

Die tema

Price sê hulle het doelbewus besluit om die tema ʼn bietjie meer positief te maak sodat daar gefokus kan word op wyses om deur ons handel en wandel en gesprekke met die regering, universiteitsowerhede en sprekers van ander tale, eerder vriende van die taal te maak. Hy en die res van die paneel stem saam met Theuns Eloff dat Afrikaans onder druk is, maar dit is ook ʼn onbetwisbare feit dat daar baie geleenthede is vir Afrikaans en dat die kwessie dus eerder versoenend benader moet word. Hy is veral positief oor die voorstel van Danie van Wyk dat die tyd aangebreek het vir ʼn waarheids-en-versoeningsgesprek oor Afrikaans tussen verskillende Afrikaanssprekers.

Price meen ʼn gesprek soos hierdie het ons beslis nader aan ʼn oplossing gebring en die oplossing lê in die nuwe geleenthede vir Afrikaans. “Die geleentheid vir groei, of om vriende vir die taal te maak, lê nie by Afrikaanssprekers nie maar by ander taalsprekers. Daar is oorgenoeg voorbeelde van mense wat wonderlike dinge in die taal verrig. Ek is veral opgewonde oor die mooi groei wat ons sien in swart sprekers van Afrikaans,” sê hy.

Het Afrikaanssprekers ‘n rol?

Danie van Wyk sê met Maandag se gesprek is daar beslis ʼn bewusmaking geskep dat Afrikaans onder ernstige druk verkeer: polities sowel as akademies, menende die konstante druk by universiteite om Afrikaans as onderrigtaal af te skaf. Hy meen Afrikaanssprekers het definitief ʼn rol te speel om seker te maak dat ons taal nie op die sylyn gerangeer word nie. Afrikaans kan beslis ʼn groot rol speel in die Suid-Afrikaanse samelewing, met inagneming van die ander inheemse tale van Suid-Afrika.

Van Wyk sê dis belangrik vir Afrikaanssprekers om tot ʼn vergelyk te kom en daarom stel hy dan ook hierdie waarheids-en-versoeningsgesprek oor Afrikaans voor. “Binne ons geledere is daar nog groot onduidelikhede en groot ongeluk en ongemak rondom Afrikaans en hoe ʼn sekere segment van die Afrikaanse taalgemeenskap die res hanteer. Die tyd het aangebreek dat ons sekere dinge op die tafel sit en uit ons kry. As ons kyk na ʼn pad vorentoe, kan ons nie elke keer bly vashaak by wat in die verlede gebeur het nie. Ons benodig beslis ʼn toekomsvisie oor Afrikaans in die breër Suid-Afrikaanse samelewing. “Daar is ongetwyfeld ʼn aanslag op Afrikaans en ons taal is onder beleg. Dit is die vyandskap waarvan gepraat word. Ons, as mede-Afrikaanssprekendes, moet eers die vyandskap onder mekaar neutraliseer voordat ons na buite kan uitreik en sê: “Nou gaan ons as ʼn eenheid vorentoe beweeg om die aanslag teen ons taal af te weer,” sê hy.

By Maandag se gesprek is daar onder meer gesê:

  • Ons, as Afrikaanssprekers, het ʼn verantwoordelikheid om Afrikaans aan mense oor te dra. – Dr. Danny Titus
  • Daar is van binne en buite druk op Afrikaans; van regeringskant en politieke leiers soos Malema, maar ook van ons eie mense by universiteite en ouers by skole. – Dr. Theuns Eloff
  • Jy kan nie op ʼn versoenende manier veg nie. As jy veg, moet jy veg…” – Dr. Theuns Eloff
  • As daar nie meer Afrikaanse skole is nie, is dit tien jaar, dan is ʼn kunstefees soos hierdie in sy dinges in. – Dr. Theuns Eloff
  • Dis belangrik om te besin waarom sekere mense Afrikaans as die vyand beskou en te herbesin oor hoe ons die taal gaan destigmatiseer. – Danie van Wyk.
  • Ons kan nie vir ewig wil slagoffers bly nie, maar moet eerder geleenthede aangryp om strategies met mense te gesels en hulle te oortuig van die belangrikheid van Afrikaans. – Dr. Danny Titus
  • Afrikaans moet ʼn brugbouer wees en gebruik word om ander inheemse tale te versterk. – Danie van Wyk
  • Ons sal moet kyk na onafhanklike Afrikaanse skole en onafhanklike Afrikaanse universiteite. – Dr Theuns Eloff

Peiling

Dit is tyd vir ’n waarheids-en-versoeningsgesprek oor Afrikaans.

Indien jy ingeteken is op Netwerk24 kan jy meer oor die gesprek lees. Klik hier.